dwhite-logo
Έθιμα & Λαογραφία
Έθιμα & Λαογραφία

Όπως σε κάθε περιοχή της Ελλάδας, έτσι και στην πόλη της Καστοριάς διατηρούνται ήθη που συνδέονται είτε με θρησκευτικές γιορτές είτε με τον παραδοσιακό τρόπο ζωής και έθιμα με καθαρά τοπικό χαρακτήρα για τον εορτασμό αγίων και πανηγύρεων.

Οι εκδηλώσεις αυτές πραγματοποιούνται με την συμμετοχή του κόσμου και με την συνεργασία των τοπικών αρχών και των πολιτιστικών σωματείων προκειμένου να αναβιώσουν τις παραδόσεις που έχουν μεταφερθεί από γενιά σε γενιά προφορικά ή γραπτά.

Καστοριανά Ραγκουτσάρια

Πρόκειται για το παραδοσιακό καρναβάλι της Καστοριάς. Ένα τριήμερο (6-8 Ιανουαρίου) εκδηλώσεων καρναβαλιού στο διάστημα του οποίου η πόλη αποκτάει ξεχωριστό χρώμα και πανηγυρική ατμόσφαιρα.
Τα Ραγκουτσάρια αρχίζουν την ημέρα των Θεοφανίων και ολοκληρώνονται στις 8 Ιανουαρίου(Πατερίτσα), ημέρα της Αγίας Δομινίκης, με την παρέλαση των καρναβαλιστών.
Το όνομα και η καταγωγή αυτού του εθίμου εντοπίζονται στην κλασική αρχαιότητα, από την οποία μέσω Ρώμης (Saturnalia = γιορτές προς τιμή του Κρόνου) και Βυζαντίου μεταφέρθηκε στις μέρες μας. Είναι πολύ πιθανό το όνομα να προέρχεται από το λατινικό rogatores = ζητιάνοι, που πολύ εύστοχα ορίζει την ιδιότητα αυτού που συμμετέχει στην ομάδα των μεταμφιεσμένων. Υπάρχει δηλαδή η συνήθεια οι μεταμφιεσμένοι να ζητούν διάφορα δώρα από τα σπιτικά που επισκέπτονται σε ανταπόδοση της συνεισφοράς τους στην απομάκρυνση του κακού πνεύματος. Έτσι ακόμα και το όνομα, μας οδηγεί στον εντοπισμό του εθίμου στην αρχαιότητα.
Στα Ραγκουτσάρια παίρνουν μέρος σε «μπουλούκια», το καθένα με την δική του παραδοσιακή ορχήστρα χάλκινων, όλοι οι Καστοριανοί, άντρες και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, και μαζί τους χιλιάδες επισκέπτες, γλεντούν επί τρία μερόνυχτα με ποικίλες μεταμφιέσεις στους δρόμους της πόλης μέσα σε ένα χαράς και ξεφαντώματος.

Ο Χάσκαρης

Είναι για ένα διασκεδαστικό, αποκριάτικο έθιμο που λαμβάνει μέρος σε κάθε σπίτι στο τελευταίο αποκριάτικο τραπέζι . Το γηραιότερο μέρος της οικογένειας δένει στην άκρη μιας ξύλινης βέργας με κλωστή ένα βρασμένο αυγό, το περιφέρει ενώ οι υπόλοιποι προσπαθούν να το πιάσουν με το στόμα. Η επιτυχία συνοδεύεται με ενθουσιασμό και ευχές.
Πρόκειται για ένα συμβολικό έθιμο, αφού με το πιάσιμο του αυγού κλείνει το στόμα για την νηστεία της Σαρακοστής και ξανανοίγει με το αυγό το βράδυ της Ανάστασης.

Η Ροδάνη

Είναι Πασχαλιάτικο έθιμο και το συναντάμε στην Καστοριά αλλά και στα γύρω χωριά. Είναι μια ιδιόρρυθμη κούνια, ξύλινη χειροκίνητη, με δύο ή τέσσερα καθίσματα γύρω από την οποία συγκεντρώνεται κόσμος κάθε ηλικίας. Το ανέβασμα στη ροδάνη και η περιφορά του είναι απόλαυση και αποτελεί μια ολόκληρη εύθυμη διαδικασία. Τα παιδιά και οι μεγάλοι παλιά έδιναν από ένα κόκκινο αυγό ή χρήματα για να ανεβούν στην κούνια και να διασκεδάσουν. Την εκδήλωση πλαισιώνουν τραγούδια, χοροί και μουσική.
Την αναβίωση αυτού του εθίμου, τα τελευταία χρόνια, έχει αναλάβει ο πολιτιστικός σύλλογος Καστοριάς «ΤΟ ΑΠΟΖΑΡΙ».

Οι Μπουμπούνες

Οι Μπουμπούνες αναφέρονται σε μεγάλες φωτιές που ανάβονται στις γειτονιές και σε μεγάλες πλατείες της Καστοριάς την Κυριακή της μεγάλης Αποκριάς. Οι παρευρισκόμενοι
“μασκαράδες” πηδούν πάνω από τις φωτιές, πίνουν και τρώνε παραδοσιακά κεράσματα, κάτω από τους ήχους των παραδοσιακών ορχηστρών και επιδίδονται σε χορό μέχρι το σβήσιμο της μπουμπούνας. Είναι ένα έθιμο που κρατάει από τα προχριστιανικά χρόνια και αναβιώνει μέχρι και σήμερα.

Ο Κλήδονας

Ο Κλήδονας γιορτάζεται στις 24 Ιουνίου και συμπίπτει με την γιορτή του Αη-Γιάννη. Σε αυτή τη γιορτή το πρωί τα αγόρια έφερναν το αγκάθι, ένα μεγάλο κλωνάρι βάτου με αγκάθια το οποίο στόλιζαν καρφώνοντας διάφορα φρούτα εποχής και στην κορυφή έβαζαν ένα λουλούδι. Από την άλλη τα κορίτσια κουβαλούσαν νερό με το γκιούμι από τη λίμνη στα βουβά. Στο γκιούμι με το βουβό νερό έριχναν διάφορα αντικείμενα ενώ τραγουδούσαν το ανάλογο τραγούδι. Το σκηνικό συμπληρώνουν χοροί, τοπικά εδέσματα και το διάβασμα της τύχης. Είναι μια εκδήλωση που συνδέεται με την τύχη των νέων κοριτσιών και την καρποφορία της γης.
Οι κάτοικοι της Καστοριάς, καθώς και ο σύλλογος “ Φιλόπτωχος Αδελφότης Κυριών ” διατηρούν το έθιμο του Κλήδωνα και το αναβιώνουν στις γειτονιές της παραδοσιακής Καστοριάς.

Τα Κόλλιεντα

Τα Κόλλιεντα είναι παραδοσιακά κάλαντα της Καστοριάς που τραγουδιούνται την παραμονή των Χριστουγέννων από παρέες και πολιτιστικούς συλλόγους κρατώντας φαναράκια και ‘μασιαλάδες’ σε όλες τις γειτονιές της Καστοριάς. Σε κάθε σπίτι ψάλλουν και ειδικό τραγούδι που αναφέρεται σε όλα τα μέλη της οικογένειας ξεχωριστά, ενώ σ’ αυτούς που δεν άνοιγαν είχαν πειρακτικά και δηκτικά τραγούδια. Στα παιδιά οι νοικοκυρές μοιράζουν κεράσματα και φιλοδωρήματα.

Βεγγέρα

Οι βεγγέρες οργανώνονταν τα παλιά χρόνια κατά τους χειμωνιάτικους μήνες. Πρόκειται για οικογενειακές συγκεντρώσεις φίλων και συγγενών στις μεγάλες σάλες των Καστοριανών σπιτιών, που συνοδεύονταν από ποικίλα τοπικά εδέσματα (πίττες, σαρμάδες, λουκάνικα, κρασί, γλυκίσματα) αλλά και τοπικές ορχήστρες που με τους παραδοσιακούς ήχους τους διασκέδαζαν τους παρευρισκομένους.
Κύριο χαρακτηριστικό αυτών των συγκεντρώσεων ήταν η σύσφιξη των οικογενειακών και φιλικών δεσμών μέσα σε ένα χαρούμενο και ζεστό οικογενειακό κλίμα. Στις μέρες μας το έθιμο αυτό αναβιώνει ο Προοδευτικός σύλλογος Κυριών Καστοριάς κατά την περίοδο του μήνα Δεκεμβρίου.