dwhite-logo
Εκκλησίες & Μοναστήρια
Εκκλησίες & Μοναστήρια

Εκκλησίες

Οι θαυμάσιες εκκλησιές με τις λαμπρές τοιχογραφίες, δεν αποτελούν μόνο ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του νομού Καστοριάς. Είναι κυρίως η πιο ολοκληρωμένη έκφραση της υψηλής και αδιάσπαστης καλλιτεχνικής φυσιογνωμίας της βυζαντινής Καστοριάς, αφού αντιπροσωπεύουν όλες τις φάσεις της μεσαιωνικής ζωής και κάνουν την περιοχή ιδανικό χώρο μελέτης και ουσιαστικής προσέγγισης του βυζαντινού πολιτισμού. Σώζονται σήμερα βυζαντινά μνημεία από το τέλος του 9ου αιώνα, σπάνια δείγματα της αρχιτεκτονικής αυτής της περιόδου, με ορισμένα τοπικά χαρακτηριστικά, που κάνουν την Καστοριά να ξεχωρίζει ως εκπρόσωπος της βυζαντινής τέχνης.

Παναγία Κουμπελίδικη
Ο ναός της Παναγίας Κουμπελίδικης βρίσκεται στην ακρόπολη του βυζαντινού κάστρου της Καστοριάς και πρόκειται για ένα βυζαντινό κόσμημα της πόλης. Η ονομασία της προκύπτει από την τούρκικη λέξη «κουμπές», που σημαίνει τρούλος, για να προσδιορίσει το κύριο χαρακτηριστικό του ναού. Κατά την βυζαντινή εποχή , η ονομασία της ήταν Παναγία Σκουταριώτισσα και Ακαταμάχητος, αφού οι κάτοικοι την θεωρούσαν προστάτιδα των τειχών της πόλης.
Ο ναός είναι τοποθετημένος χρονολογικά τον 10ο – 11ο αιώνα και είναι χτισμένος στον τύπο του τρίκογχου σταυροειδούς μετά τρούλου. Οι τοιχογραφίες στο εσωτερικού του ναού έχουν σκηνές από την ζωή της Θεοτόκου, όπως τα Εισόδια, τη Μνηστεία και τη Κοίμηση. Επίσης είναι η μοναδική εκκλησία με την απεικόνιση της Αγίας Τριάδας. Ο ναός βομβαρδίστηκε το 1940, οπού και καταστράφηκε το μεγαλύτερο μέρος του τρούλου,ο οποίος αναστηλώθηκε λίγο αργότερα το 1949. Το 2002 πραγματοποιήθηκε συντήρηση των τοιχογραφιών του ναού.

Άγιος Στέφανος
Ο ναός του Αγίου Στεφάνου βρίσκεται χτισμένος στους πρόποδες του λόφου του Αγίου Αθανασίου, ανάμεσα στις δύο παραδοσιακές συνοικίες του Ντολτσό και του Αποζάρι. Πρόκειται για έναν από τους παλαιότερους ναούς της πόλης, χτισμένος τον 9ο αιώνα σε ρυθμό τρίκλιτης, θολοσκέπαστης βασιλικής με νάρθηκα. Κύρια χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν στον συγκεκριμένο ναό είναι το σύνθρονο, που τονίζει τον αρχαϊκό του χαρακτήρα, ο γυναικωνίτης στον οποίο διαμορφώνεται ένα μικρό παρεκκλήσι, το λεγόμενο «ασκηταριό», αφιερωμένο στην αγία Άννα, καθώς και η ημιεξαγωνική αψίδα του ιερού. Ο ναός εσωτερικά διακοσμείται με τοιχογραφίες από ευαγγελικές σκηνές, την Δευτέρα Παρουσία, καθώς και προσωποποίηση των τριών ηλικιών του Χριστού (Εμμανουήλ, Παντοκράτωρ, Παλαιός των Ημερών). Κάποιες από αυτές τις παραστάσεις από επιγραφές με τα ονόματα των αφιερωτών. Η πρώτη ανακαίνιση του ναού έγινε στις αρχές του 13ου αιώνα και ακολούθησε η επέκταση του με προσθήκη εξωνάρθηκα στις αρχές του 20ου αιώνα.

Άγιοι Ανάργυροι
Ο ναός των Αγίων Αναργύρων είναι από τα παλαιότερα μνημεία της Καστοριάς και βρίσκεται στην βόρεια πλευρά της πόλης. Η ημερομηνία ανέγερσης του ναού δεν είναι ακριβής αλλά από την αρχιτεκτονική του και στοιχεία από τις πρώτες τοιχογραφίες προκύπτει ότι η περίοδος ανέγερσης του ήταν το πρώτο μισό του 11ου αιώνα. Ο ρυθμός του ναού είναι τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα. Χαρακτηριστικό του ναού είναι το υπερυψωμένο μεσαίο κλίτος και μοιάζει σαν «ορθογώνιος» τρούλος.
Η εσωτερική διακόσμηση του ναού χαρακτηρίζεται από την κομνήνεια τέχνη. Ο ναός ανακαινίσθηκε γύρω στο 1170 από την αριστοκρατική οικογένεια των Λημνιωτών με εξαιρετικές τοιχογραφίες, αφιερωμένες στους Αγίους Αναργύρους, στον Άγιο Γεώργιο και στην Παναγία Βρεφοκρατούσα. Μαζί με τις κτητορικές τοιχογραφίες, ο ναός είναι πλούσια διακοσμημένος με σκηνές από τα Πάθη του Χριστού , βίους και μαρτύρια αγίων.

Ταξιάρχης Μητροπόλεως
Ο ναός του Ταξιάρχη Μητροπόλεως βρίσκεται στη νότια πλευρά της πόλης, κοντά στη Μητρόπολη Καστοριάς. Πρόκειται για έναν από τους παλαιότερους ναούς της Καστοριάς, που χρονολογείται γύρω στον 9ο αιώνα. Είναι μικρή τρίκλιτη, θολοσκεπαστή βασιλική με νάρθηκα.
Κύριο χαρακτηριστικό του ναού είναι οι κίονες, κιονόκρανα και ορθογώνιοι λίθοι, υλικά που έχουν επαναχρησιμοποιηθεί, και προέρχονται από άλλους παλαιοχριστιανικούς ναούς της περιοχής.
Ο εξωτερικός διάκοσμος του ναού φέρνει στην τεχνική δημιουργίας των μνημείων της Καστοριάς και η εσωτερική διακόσμηση των τοιχογραφιών χωρίζεται σε δύο περιόδους: την πρώτη περίοδο που χρονολογείται με την ίδρυση του ναού (10ος αιώνας) και την δεύτερη το 1359 με την ανακαίνιση του ναού. Πρόκειται για τοιχογραφίες ζωγραφισμένες με τεχνοτροπία ρεαλισμού, όπου το σχέδιο είναι απλό με έντονες τις εκφράσεις των προσώπων.

Άγιος Νικόλαος Κασνίτση
Ο ναός του Αγίου Νικολάου του Κασνίτζη βρίσκεται στην πλατεία Ομονοίας, κοντά στην βυζαντινή ακρόπολη της Καστοριάς. Πρόκειται για έναν μικρό μονόχωρο, δρομικό ναό με νάρθηκα, που ακολουθεί το πλινθοπερίκλειστο σύστημα με κεραμοπλαστικός διάκοσμος. Από τις τοιχογραφίες του ναού αλλά και από μια επιγραφή συμπεραίνεται ότι έχει χτιστεί τον 12ο αιώνα. Στις τοιχογραφίες παρουσιάζονται ολόσωμοι Άγιοι με ευγενικά πρόσωπα και λυγερόκορμα σώματα, η Παναγία Πλατυτέρα των ουρανών, ο Ευαγγελισμός και η Δέηση, αλλά και σκηνές από το Δωδεκάορτο.
Την ονομασία του την έχει πάρει από τον κτήτορα του ναού βυζαντινό αξιωματούχο Νικηφόρο Κασνίτζη και της συζύγου του Άννας. Στο νάρθηκα αποτυπώνονται σκηνές από τον βίο του τιμώμενου Αγίου Νικολάου και παραστάσεις των κτητόρων.
Ο ναός αποτυπώνει τα καλλιτεχνικά ρεύματα που επικρατούσαν την περίοδο των Κομνηνών και έχει υπάρξει πρότυπο για την διακόσμηση μεταγενέστερων ναών.

Άγιοι Τρείς

Πρόκειται για ναό με ρυθμό μονόχωρη, ξυλόστεγη βασιλική. Οι τοιχογραφίες του είναι σύγχρονες με την κατασκευή του γύρω στο 1400. Οι τοιχογραφίες είχαν καλυφθεί με ασβέστη και στην προσπάθεια αποκάλυψης τους, βρέθηκαν μορφές αγίων αλλά και επιγραφή του κτήτορα του ναού. Τον 19ο αιώνα έγιναν προσθήκες στη βόρεια και νότια πλευρά του, με τη μορφή ανοικτών προστώων, καθώς και η επισκευή της δυτικής πλευράς του ναού και της στέγης του.
Μέσα από την ζωγραφική του ναού, δίνονται σημαντικές πληροφορίες για την τεχνοτροπία που εφαρμοζόταν στην Καστοριά στις αρχές του 15ου αιώνα.

Άγιος Μηνά

Ο ναός του Αγίου Μηνά χρονολογείται τον 17ο αιώνα και πρόκειται για μικρό ναό ρυθμού μονόχωρης επιμήκης βασιλικής με γυναικωνίτη, που προστέθηκε αργότερα στο κτίσμα. Ενώ αρχικά ο ναός ήταν αφιερωμένος στην Παναγία του Μουζεβίκη, αφιερώθηκε στον Άγιο Μηνά, αφενός λόγω της μεγάλης τοιχογραφημένης εικόνας του Αγίου στον εσωνάρθηκα του ναού με χρονολογία 1654, αφετέρου λόγω της απελευθέρωσης της πόλης το 1912 την ημέρα της γιορτής του. Ο εσωτερικός διάκοσμος του ναού ολοκληρώθηκε στα μέσα του 17ου αιώνα και αρκετά από τα τμήματα του σώζονται σε καλή κατάσταση μέχρι και σήμερα.

Άγιος Γεώργιος Ομορφοκκλησιάς
Ο ναός του Αγίου Γεωργίου χτίστηκε το 12ο αιώνα και ο ρυθμός του ανήκει στον τρουλλαίο, τετράστυλο τύπο εγγεγραμμένου σταυροειδούς ναού, με επίμηκες σχήμα και σύστημα θόλων όπου κυριαρχούν ψηλές καμάρες του σταυρού. Ο ναός είναι πετρόχτιστος και τόσο η εξωτερική όσο και η εσωτερική του διακόσμηση είναι πλούσια. Στο εσωτερικού του ναού διακρίνεται κεραμικός διάκοσμος και χωρίζεται σε δύο φάσεις: το πρώτο στρώμα που είναι σύγχρονο με την κατασκευή του ναού και το δεύτερο στρώμα που χρονολογείται τον 15ο αιώνα. Ο ναός αποτελούσε το καθολικό μονής που πλέον δεν σώζεται.
Μοναδικό χαρακτηριστικό και τουριστικό αξιοθέατο του ναού αποτελεί η βυζαντινή, ξυλόγλυπτη εικόνα του Αγίου Γεωργίου που χρονολογείται στα τέλη του 13ου αιώνα.

Μοναστήρια

 

Ιερά Μονή Παναγίας Μαυριώτισσας
Η Ι.Μ. Παναγίας Μαυριώτισσας βρίσκεται στο ανατολικό άκρο της χερσονήσου και σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων από το κέντρο της πόλης. Χτίστηκε το 1082 την εποχή του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Αλεξίου Α΄ Κομνηνού. Σύμφωνα με την παράδοση, η μονή πήρε το όνομά της από το παραλίμνιο χωριό Μαύροβο που βρίσκεται απέναντι. Η μονή ανήκει στο ρυθμό των μονόχωρων, ξυλόσκεπων βασιλικών, με ημικυκλική αψίδα και ευρύχωρο νάρθηκα.
Ο διάκοσμος του ναού είναι πλούσιος και χρονολογείται από το πρώτο μισό του 12ου αιώνα έως και τα τέλη του, αν και μεγάλο μέρος του έχει καταστραφεί λόγω επισκευών. Η μεγάλη παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας, η Βάπτιση, η ένθρονη Παναγία και οι ένθρονοι ευαγγελιστές, ο Ευαγγελισμός και η Ανάληψη είναι κάποιες από τις αγιογραφίες που κοσμούν το εσωτερικό του ναού.
Στη μονή μεταγενέστερα προστέθηκαν και άλλα κτίρια, όπως το μουσείο κι ένα παρεκκλήσι στη μνήμη του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου.
Η μονή Μαυριωτίσσης ως πνευματικός χώρος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο σε όλες τις φάσεις τις ιστορίας της Καστοριάς. Η επίζηλη θέση της εξασφάλιζε την επικοινωνία με όλους τους ασκητικούς χώρους της περιοχής και προσέγγιζε ενδιαφέρον των αξιωματούχων του Βυζαντίου.

Ιερά Μονή Αγίων Αναργύρων
Η Ι.Μ. Αγίων Αναργύρων βρίσκεται 25χλμ. από την πόλη της Καστοριάς κοντά στο χωριό Μελισσότοπος. Η μονή ιδρύθηκε το 1080 την εποχή των Κομνηνών και ανασυστάθηκε το 1457 από δύο Κωνσταντινοπολίτες μοναχούς, που την αφιέρωσαν στους Αγίους Αναργύρους. Επειδή ο ναός που προϋπήρχε ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Παντελεήμονα, στο καθολικό της μονής υπάρχει η θαυματουργή εικόνα των Τριών Αγίων Αναργύρων (Κοσμά, Δαμιανού και Παντελεήμονα) μαζί να προσφέρουν απλόχερα τη χάρη και την ιατρεία τους.
Σύμφωνα με την παράδοση, στη μονή υπήρχε το θαυματουργό αγίασμα της Παναγίας, γι’ αυτό και το 1800 κτίστηκε επάνω του ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής. Το 1857 κατασκευάστηκε καινούργιο καθολικό, μια τρίκλιτη, ξυλόστεγη βασιλική που διατηρείται μέχρι σήμερα.
Το μοναστήρι άκμασε κατά τον 18ο αιώνα. Η συμβολή του υπήρξε σημαντική στο πέρασμα των χρόνων. Από τον 19ο αιώνα που λειτουργούσε ως Ιερατική σχολή, αλλά και κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα ως άσυλο ασθενών. Κατά την διάρκεια του Εμφυλίου η μονή πυρπολήθηκε και καταστράφηκε τόσο το καθολικό, όσο και πολλά αρχεία από την αξιόλογη βιβλιοθήκη της.
Το 1987 ξεκίνησε η αναδόμηση και επέκταση της μονής, με την δημιουργία πολλών παρεκκλησιών και μια πλούσια βιβλιοθήκη.

Ιερά Μονή Παναγίας Κλεισούρας
Μόλις 2χλμ. από το χωριό Κλεισούρα και 32χλμ. από την Καστοριά, βρίσκεται ένα σημαντικό προσκύνημα της περιοχής, το μοναστήρι της Παναγίας. Η μόνη ιδρύθηκε το 1314 από τον ιερομόναχο Νεόφυτο και ανασυστάθηκε από τον ιερομόναχο Ησαΐα το 1813 μετά από όραμα που είχε.
Πρόκειται για ένα μοναστήρι με ορθογώνια φρουριακή διάταξη των κελιών του, οπού στο κέντρο του είναι κτισμένο το καθολικό της Μονής με ρυθμό τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με νάρθηκα και τρούλλο με οκταγωνικό τύμπανο. Ο εσωτερικός διάκοσμος είναι ζωγραφισμένος από τον ζωγράφο Γεώργιο με αξιόλογες τοιχογραφίες, με θέματα από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Στον περίγυρο του μοναστηριού υπάρχουν και παρεκκλήσια όπως της Αγίας Παρασκευής και των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, αλλά και σε απόσταση 150 μέτρων το εξωκκλήσι του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου.
Όπως και πολλά μοναστήρια, έτσι και η Ιερά Μονή Παναγίας της Κλεισούρας αποτέλεσε καταφύγιο για τους κατοίκους της περιοχής τις δύσκολες εποχές. Κρησφύγετο και κρυφό σχολείο την επανάσταση του 1821, καταφύγιο την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα αλλά και του Α΄ και Β΄ παγκοσμίου πολέμου.
Αν και ξεκίνησε ως μοναστήρι ανδρών, λειτουργεί από το 1992 ως γυναικεία κοινοβιακή μονή.
«Η Αγία Σοφία ή Γερόντισσα της Κλεισούρας γεννήθηκε το 1883 σε ένα χωριό του Πόντου. Το 1919 έγινε το ταξίδι της προσφυγιάς προς την Ελλάδα. Καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής της ασκήτευε, βοηθούσε, φρόντιζε συμβούλευε, παρηγορούσε και ποτέ δεν πλήγωσε ή στεναχώρησε κανέναν. Στις 06 Μαΐου του 1974 παρέδωσε την μακαρία ψυχή της στα χέρια του Θεού. Το 1981 έγινε η πρώτη εκταφή ενώ ακολούθησε και δεύτερη το 1998. Το 2011 απεστάλη υπόμνημα από τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Καστοριάς κ.κ.Σεραφείμ, στο Οικουμενικό Πατριαρχείο για την αγιοκατάταξη της οσίας. Την ίδια χρονιά υπεγράφη η Πατριαρχική & Συνοδική Πράξη αγιοκατάταξης της Οσίας Σοφίας. Στις 06 Μαΐου 2012 γίνεται ο πρώτος επίσημος εορτασμός της μνήμης της Αγίας Σοφίας και έναν μήνα αργότερα ο Οικουμενικός μας Πατριάρχης επισκέπτεται την Καστοριάς για να προσκυνήσει τα λείψανα της Αγίας».